حافظ / غزلیات حافظ / معنی کامل و تفسیر فال حافظ » صفحه 56

غزل شماره 56

فال حافظ

دل سراپرده محبت اوست

دیده آیینه دار طلعت اوست

من که سر درنیاورم به دو کون

گردنم زیر بار منت اوست

تو و طوبی و ما و قامت یار

فکر هر کس به قدر همت اوست

گر من آلوده دامنم چه عجب

همه عالم گواه عصمت اوست

من که باشم در آن حرم که صبا

پرده دار حریم حرمت اوست

بی خیالش مباد منظر چشم

زان که این گوشه جای خلوت اوست

هر گل نو که شد چمن آرای

ز اثر رنگ و بوی صحبت اوست

دور مجنون گذشت و نوبت ماست

هر کسی پنج روز نوبت اوست

ملکت عاشقی و گنج طرب

هر چه دارم ز یمن همت اوست

من و دل گر فدا شدیم چه باک

غرض اندر میان سلامت اوست

فقر ظاهر مبین که حافظ را

سینه گنجینه محبت اوست

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: دلم خانه عشق و محبت او و چشمانم آینه دار چهره و رخسار اوست.

بیت 2: من که سرم را زیر بار منت این جهان و آن جهان پایین نمی آورم، گردنم زیر بار منت اوست.

بیت 3: تو با درخت طوبا در بهشت دل خوش باش و ما با قامت بلند بار خوشیم زیرا هر کس به اندازه همت خود می اندیشد.

بیت 4: اگر من گناهکار و آلوده دامنم تعجبی نیست زیرا که تمامی دنیا شاهدان پاکدامنی او هستند.

بیت 5: من در آن سراپرده ای که نسیم صبحگاهی حاجب حریم باحرمت وی است، به حساب نمی آیم.

بیت 6: نظرگاه چشمان من لحظه ای خالی از خیال یاد او نباشد زیرا که این گوشه، خلوت سرای اوست.

بیت 7: هر گل تازه ای که چمن را می آراید زیبایی اش بر اثر تأثیر رنگ و بوی هم صحبتی با اوست.

بیت 8: دیگر زمانه «مجنون» گذشته و اینک زمان شیفتگی ماست و نوبت هر کس مدتی کوتاه است.

بیت 9: پادشاهی سرزمین عشق و گنج شادمانی و هر آنچه که دارم از مبارکی دعا و توجه اوست.

بیت 10: اگر من و دلم فدای او شدیم باکی نیست زیرا غرض ما در این میان، سلامت وجود اوست.

بیت 11: فقر و تنگدستی ظاهری حافظ را نگاه مکن زیرا سینه ام خزانه محبت و عشق اوست.

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: دل سراپرده عشق جانان است یعنی همانطور که پرده نشینان از چشمِ نامحرمان مستور و مختفی هستند محبتِ جانان نیز در دلِ من از اغیار مستور و مخفی است و چشمم هم آئینه دار دیدار او است . یعنی هیچوقت از برابر چشمم زایل نمی شود . هم چنان که عکسِشیی از آینه زایل نمی شود مادام که در محاذی آن است . حاصل کلام : اگر بخوابم در خاطرم است و اگر بیدار باشم در جلو چشمم است . [ سراپرده = نوعی پرده است که در داخل خانه ها از آن استفاده می کنند / آئینه دار = کسی که در برابر مردم آینه می گیرد . مراد این است که دایماََ در برابر دیدگان من است / طلعت = در اصل به معنای دیدن است ولی بعدها در زبان فارذسی به معنی رو یا صورت استعمال کرده اند ]

بیت 2: من که به دو عالم سر فرو نکنم . یعنی از کثرت استغنا به هیچ کس اطاعت نمی کنم . امّا گردنم زیرِ بارِ منّتِ جانان است . یعنی به بندۀ کمترین ، آن قدر الطافِ بی نهایت و اعطافِ بلاغایه کرده است که شرمندۀ کمالِ احسان و ممنونِ التفاتِ بی پایانِ جانان واقع شده ام . [ سر در نیاورم =سر خم نکنم ، سر فرو نیاورم ، در جایی که بخواهند استغنای زیاد خود را بیان کنند . این عبارت را بکار می برند / به دو کون = به دو عالَم / زیر = تحت / بار = حمل / منّت = مناسب تر است که به معنی منّت پذیر باشد ]

بیت 3: ای زاهد ، تو با طوبی و ما با قامتِ یار ، یعنی طوبی مالِ تو و قامتِ یار مالِ ما . حاصل کلام : نخلِ جنت مال تو باشد و نقد دیدار مال ما . فکر هر کس به قدر همتِ او است یعنی مراد بعضی جنت عقبی و مراد عده ای دیدار مولی است .

بیت 4: من اگر به واسطۀ معصیت آلوده دامن گشته و رسوای عالَم شده ام چه ضرر دارد . یعنی از آلودگی من به جانان نقصانی وارد نمی شود . زیرا تمام عالَم گواه پرهیزکاری و پاکی جانان است . [ آلوده = ضد پاک است / گواه = شاهد / عصمت = حفظ ]

بیت 5: در حرمِ جانان من که هستم در جایی که صبا می تواند به همه جا داخل شود و واقفِ اسرار همه باشد . امّا پرده دار حریم حرمت او است یعنی حق دخول به حریمِ حرمِ جانان را ندارد و دَمِ در ایستاده است .

بیت 6: منظر چشم من هرگز بی خیال جانان نباشد . زیرا این گوشۀ دیده ام ، خلوت مخصوصِ او است و برای غیر در این جا ، جایی نیست . یعنی چشمم و خاطرم همیشه متوجۀ او است و به غیر او نظر نمی کنم .

بیت 7: هر گلِ تازه که چمن آرا شد . در اثر رنگ و بوی مقارنت آن جانان است . یعنی گل هایی که زینت بخش گلزار و گلستان اند . زینت و رنگ و بو را از مقارنت جانان کسب کرده اند . [ چمن آرای = زینت دهندۀ چمن / صحبت = در اینجا یعنی مقارنت ]

بیت 8: دور و نوبتِ مجنون گذشت . حال دیگر نوبتِ ما است و نوبتِ هر کس در این دنیا پنج روز است . یعنی در این دنیا یک ضخص هر قدر هم زیاد عمر کند بالاخره عاقبتش انتقال به عقبی است . از قرار معلوم رسمِ عجم بر این است که مدت عمر هر قدر هم طولانی باشد با عبارت پنج روز تعبیر کنند . [ دور = در این بیت به معنی زمان است ]

بیت 9: مملکتِ عاشقان و خزانۀ شادمانی و یا گوشۀ طرب و هر چه از این قبیل است . تماماََ از یُمن و مبارکی سعادت و اقبال جانان است . یعنی از وقتی که به درِ دولت جانان منتسب گشته ام ، پادشاه عالَم شده ام . [ مُلکت = مملکت / گنج = خزانه ، خزینه / یُمن = مبارکی ]

بیت 10: اگر من و دلم در عشق جانان فدا شده ایم مهم نیست . زیرا در طریق محبت غرض سلامت او است . یعنی از هلاک شدن ما به کسی ضرر مترتب نمی شود . همان وجودِ شریف و ذاتِ منیف جانان در عافیت و سلامت باشد .

بیت 11: به فقر ظاهر حافظ نگاه نکن که سینه اش گنجینۀ محبت جانان است . یعنی اگر چه به ظاهر فقیر است . امّا باطناََ سینه اش از عشق و محبت جانان مملو است . [ فقیر = کسی را گویند که قُوتِ یومیه را داشته باشد و مسکین ، کسی است که هیچ چیز نداشته باشد / مبین = نگاه مکن / گنجینه = خزینه و گنجور ، خزانه دار را گویند ]

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

ای صاحب فال، مورد حمایت و لطف کسی قرار گرفته ای که او همیشه دعا گوی توست.به دلیل خوبی هایی که داری نامت بر سر زبان هاست و این باعث شده که رقیبان و حسودان تو را از راه درست منحرف سازند. اما برای رسیدن به موفقیت های بیشتر باید تلاش های بیشتری کنی چرا که به همان اندازه که کوشش کنی نتیجه می گیری؛ پس به جای دست روی دست گذاشتن توبه کن و با توکل به ائمه و تلاش و پشتکار کاری را که در آن موفقیت تو حتمی است را انجام بده. ان شالله.