حافظ / غزلیات حافظ / معنی کامل و تفسیر فال حافظ » صفحه 53

غزل شماره 53

فال حافظ

منم که گوشه میخانه خانقاه من است

دعای پیر مغان ورد صبحگاه من است

گرم ترانه چنگ صبوح نیست چه باک

نوای من به سحر آه عذرخواه من است

ز پادشاه و گدا فارغم بحمدالله

گدای خاک در دوست پادشاه من است

غرض ز مسجد و میخانه‌ام وصال شماست

جز این خیال ندارم خدا گواه من است

مگر به تیغ اجل خیمه برکنم ور نی

رمیدن از در دولت نه رسم و راه من است

از آن زمان که بر این آستان نهادم روی

فراز مسند خورشید تکیه گاه من است

گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ

تو در طریق ادب باش گو گناه من است

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: گوشه میکده را خانقاه خود ساخته ام و هر سحرگاه، پیر میخانه را دعا میکنم.

بیت 2: اگر نغمه صبحگاهی چنگ به گوشم نمی رسد چه اهمیتی دارد زیرا که ترانه سحری من، ناله عذرخواه من شده است.

بیت 3: خدا را شکر که من از ثروت پادشاهی و فقر گدایی آسوده ام زیرا که در حقیقت من گدای خاکسار درگاه حق هستم.

بیت 4: مقصود من از رفتن به مسجد یا میخانه، دیدار و رسیدن به شماست و در این ادعا خدا شاهد و گواه من است که خیال دیگری ندارم.

بیت 5: جز آنکه با تیغ مرگ، خیمه هستی خود را برکنم چاره ای ندارم چرا که از آستان نیکبختی گریختن، آئین و شیوه من نیست.

بیت 6: از زمانی که من بر این استان سر نهادم، جایگاه من، بالاتر از سریر خورشید است.

بیت 7: حافظ، اگر چه انجام گناه در اختیار ما (به خواست ما) نبود اما تو شرط ادب را فرو مگذار و بگو که این گناه از من است.

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: من آن کسم که گوشۀ میخانه خانقاهِ من است . و دعا کردن به پیرِ مغان هر سحر وردِ من است . [ منم = من آن کسم / خانقاه = خانگاه ، تکیۀ صوفیان را گویند / صبحگاه = هنگام صبح ]

بیت 2: اگر من ترانه و آواز جنگِ صبوح ندارم چه باک ، زیرا عذرخواهی من به صباح برایم همان نوای چنگ و ارغنون است . یعنی اگر با چنگ و نای و عود و سازهای دیگر ذوق و صفایی ندارم . در عوض هر سحر اذکاری که می کنم و توبه و استغفاری که می نمایم و اورادی که می خوانم . برایم نوای چنگ و نای و ارغنون است . [ در این بیت «صبوح» را مجازاََ به معنی «صباح» گرفته است و اِلّا صبوح به معنی « هنگام صباح باده نوشیدن » است / نوا = آواز و نغمه / عذرخواه = کسی که پوزش می خواهد ]

بیت 3: به حمدالله از گدا و شاه فارغم . چون پادشاه من آن گدایی است که ملازم خاکِ درِ دوست است . یعنی از پادشاهان و گدایان دنیا فارغم ، پس پادشاهِ من آن گدای بی نوایی است که ملازمِ آستانۀ جانان است .

بیت 4: غرضم از مسجد و میخانه ، وصال شما است و خدا ، گواهِ من است که خیالی و فکری جز این ندارم . یعنی هر کجا باشم وصال تو در فکر و خیالم است .

بیت 5: مگر با شمشیر اجل خیمۀ وجودم را بر کنم . واِلّا رمیدن از درِ دولت ، عادت و طریق من نیست . یعنی اگر بمیرم که درِ جانان را ترک نمایم . زیرا دولت در این در و سعادت در این باب است . [ خیمه = چادر را گویند ولی در اینجا «خیمه وجودمان» مراد است / رمیدن = ترس توأم با فرار ]

بیت 6: از آن زمان که به آستان جانان رو نهادم . مقام و تکیه گاهم یعنی قرارگاهم از فلک شمس بالاتر شده است . یعنی به کمال اوجِ عزت و رفعت رسیدم . [ فراز = بالا / مسند = تکیه گاه / فراز مسند خورشید = مراد فلک چهارم که فلک خورشید است ]

بیت 7: دلبر بی وفا را دوست داشتن گناه است . اما این گناه را من به اختیار خود مرتکب نشده ام . چون در عشق دلبر من بی اختیارم . اما تو حافظ ، شرط ادب را رعایت کن و بگو این گناه از خودِ من است . یعنی بگو که جانان بی وفا را من به اختیار خود انتخاب نمودم و دوستش دارم و در این خصوص ، جزیی اختیار در دست من بوده است . [ غرض این است که اختیار را به کل سلب ننماید که مذهب جبر لازم آید . ]

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

ای صاحب فال، بسیار انسان وارسته و با ایمانی هستید و جز بندگی برای خداوند به چیز دیگری فکر نمی کنی. به خاطر اتفاق پیش آمده غمگین هستی. مورد امتحان الهی قرار گرفته ای اما این بار نیز چون دفعات گذشته از دام شیطان رهایی می یابی و راه درست را پیدا می کنی. مرادی در دل داری که برای رسیدن به آن دست به درگاه خداوند بلند کرده ای و از او می خواهی تا موانع را از سر راهت بردارد. تو در راه رسیدن به مقصودت حرکت کن، خداوند خود به حرکت تو برکت می دهد اما هنگام رسیدن به مقصود نذری را که در دوران غم کرده ای فراموش نکن.