حافظ / غزلیات حافظ / معنی کامل و تفسیر فال حافظ » صفحه 40

غزل شماره 40

فال حافظ

المنة لله که در میکده باز است

زان رو که مرا بر در او روی نیاز است

خم‌ها همه در جوش و خروشند ز مستی

وان می که در آن جاست حقیقت نه مجاز است

از وی همه مستی و غرور است و تکبر

وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است

رازی که بر غیر نگفتیم و نگوییم

با دوست بگوییم که او محرم راز است

شرح شکن زلف خم اندر خم جانان

کوته نتوان کرد که این قصه دراز است

بار دل مجنون و خم طره لیلی

رخساره محمود و کف پای ایاز است

بردوخته‌ام دیده چو باز از همه عالم

تا دیده من بر رخ زیبای تو باز است

در کعبه کوی تو هر آن کس که بیاید

از قبله ابروی تو در عین نماز است

ای مجلسیان سوز دل حافظ مسکین

از شمع بپرسید که در سوز و گداز است

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: سپاس خدای را که در میکده گشوده است زیرا که من به آن در (میکده) نیازمندم.

بیت 2: تمامی خم ها از شدت مستی در جوش و خروشند و آن شرابی که آنجاست باده حقیقت است نه سراب مجازی.

بیت 3: از سوی معشوق، فقط مستی و دلیری در دلبری و گردنکشی است و از سوی ما هم تنها بیچارگی و درماندگی و نیاز است. 

بیت 4: آن سر و رازی را که ما به هیچکس نگفتیم و نخواهیم گفت، با دوست که محرم راز ماست، می گوییم.

بیت 5: قصه گیسوی شکن در شکن یار را نمی توان کوتاه بیان کرد که قصه ای بس طولانی است.

بیت 6: این قصه غمهای دل مجنون و شکنج گیسوی لیلی است و داستان چهره محمود است و پای معشوق ایاز.

بیت 7: من چون بازی دست آموز چشم از همه دنیا بسته ام زیرا که دیده من تنها چهره زیبای تو را می بیند.

بیت 8: هر کس به کوی تو که چون کعبه مقدس است بیاید، ابروی تو قبله‌اش می شود و برابر آن به نماز می ایستد.

بیت 9: ای یاران مجلس، سوز دل حافظ، ناتوان را از شمع بپرسید که چون او در سوز و گداز است.

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: منت خدا راست که درِ میخانه باز است از آن رو که رویِ نیازم بر آن در است . یعنی به سبب مفتوح بودن درِ میکده ، ممنونِ خداییم . زیرا مرادِ ما همان باز بودن درِ میکده است به جهت اینکه حاجت مان در آن در برآورده می شود . حاصل کلام : چون روی نیازم به درِ میکده است پس مفتوح و گشاده بودنش بر وفقِ مرادمان می باشد . یعنی به واسطۀ درِ میکده ها ، خدا را شکر می کنیم .

بیت 2: از شدتِ مستی عشق و محبت ، عشاقِ جانان همگی در جوش و خروشند و آن می که در آن خُم ها است یعنی آن عشق و محبتی که آنها دارند عشق حقیقی است نه مجازی . حاصل کلام : جوش و خروشی که آنها دارند. کیفیت بادۀ حقیقت است نه کیفیت بادۀ مجازی .

بیت 3: آنچه از جانان ظاهر می شود تماماََ مستی و خروش و تکبر است و آنچه از ما دیده می شود سراسر بیچارگی و عجز و نیاز است . یعنی آنچه از جانان به ظهور می رسد استغنا و تکبر است و آنچه از ما دیده می شود بیچارگی و خواری و نامرادی است زیرا آن لایق جانان و این شایسته ما است .

بیت 4: سِرّی که پیشِ مردم نگفتیم و هرگز نمی گوییم . آن را به دوست بگوییم زیرا دوست محرمِ راز است . خلاصه اینکه : رازی را که به کسی نگفته ایم به دوست می گوییو .

بیت 5: شرح زلف های مجعد و پر چین و شکن جانان را نمی شود خلاصه کرد . این قصه طولانی است و خلاصه نمی شود کرد . یعنی شرح آن احتیاج به تطویل دارد . کلمات دراز و کوتاه از نوع تضاد می باشد.

بیت 6: اضطراب خاطر مجنون با خمِ طرۀ لیلی است و روی سلطان محمود با پای ایاز است . یعنی آن دو متلازم اند . یعنی مجنون که عاشق است پس بلا و مشقت از لیلی برایش لازم است و محمود اگرچه پادشاه و ایاز بندۀ او است اما مقتضای عشق آن است که معشوق در ناز و عاشق در نیاز باشد.

بیت 7: از تمام عالَم چون باز چشم پوشیده ام . یعنی چشم بر هم نهاده ام از وقتی که چشمم به روی زیبای تو باز شده یعنی از وقتی که تو را دیدم و دل به تو دادم . دنیا در چشمم تار گشته ، زیرا مقتضای عشق همین است . [ بردوخته = بر هم نهاده / زیبا = جمیل و قشنگ / باز = در مصراع اول به معنی مرغ شکاری و در مصراع دوم به معنی گشاده است ]

_ برای اینکه باز دست آموز شود اینطور تعریف کرده اند : پلک چشمان او را می دوزند و بعد از چند روز قسمتی از چشمش را باز کرده و در کف دست به او غذا می دهند و هر روز شکافِ چشمش را بیشتر می کنند و به همان منوال غذا می خورانند . به این ترتیب دست آموزش می کنند .

بیت 8: هر کس که به کعبۀ کوی تو داخل شود از قبلۀ ابرویت در حال نماز است . حاصل کلام : کویت ، کعبه و ابرویت ، قبلۀ و محراب عشاق است پس کسی که به کوی تو داخل شود . همان به کعبه داخل شده و کسی که به ابرویت توجه کند همان به قبله توجه کرده است .

بیت 9: ای یاران مجلسی ، سوز دلِ حافظ را از شمع سوال کنید که در سوز و گداز است . یعنی حال دردمند را اهلِ درد می داند.

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

برای به دست آوردن سعادت و خوشبختی باید با کمال دقت عمل نمائید. اگر می خواهی که عهد و پیمانت را نشکنند تو خود نیز عهد شکن مباش. اسرار دلت را به کسی مگو، مگر اینکه دوست مطمئنی باشد. شما به مراد خودتان می رسید و کسانی که شما را مسخره کرده اند خوار می شوند. سرتان را بالا بگیرید و چراغ دلتان را با یاد خدا روشن کنید وصال نزدیک است.