حافظ / غزلیات حافظ / معنی کامل و تفسیر فال حافظ » صفحه 20

غزل شماره 20

فال حافظ

روزه یک سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست

می ز خمخانه به جوش آمد و می باید خواست

نوبه زهدفروشان گران جان بگذشت

وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست

چه ملامت بود آن را که چنین باده خورد

این چه عیب است بدین بی‌خردی وین چه خطاست

باده نوشی که در او روی و ریایی نبود

بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

ما نه رندان ریاییم و حریفان نفاق

آن که او عالم سر است بدین حال گواست

فرض ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم

وان چه گویند روا نیست نگوییم رواست

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم

باده از خون رزان است نه از خون شماست

این چه عیب است کز آن عیب خلل خواهد بود

ور بود نیز چه شد مردم بی‌عیب کجاست

حافظ از چون و چرا بگذر و می نوش دمی

نزد حکم اش چه مجال سخن چون و چراست

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: ایام رمضان پایان یافت و عید فطر آمد و دلها به هیجان آمدند، می از خمخانه به جوش آمده و زمان نوشیدن آن فرا رسیده و باید آن را طلب کرد.

بیت 2: زمان زهد فروشان بد مصاحبت گذشت و اکنون زمان عیش و طرب رندان رسیده است.

بیت 3: ملامت و سرزنش بر کسی که چنین باده می نوشد روا نیست که این چه عیب و خطایی است که با بیخردی باده می نوشد؟

بیت 4: باده نوشی که در او هیچگونه رنگ و ریایی نباشد بهتر است از زهد فروشی که ریاکار و دورو است.

بیت 5: ما نه ناپروایان ریاکار هستیم و نه دوستان منافق، خداوندی که بر همه اسرار آگاه است، گواه ماست.

بیت 6: آنچه که خدا واجب کرده را انجام می دهیم و در حق کسی بد نمی کنیم و هر آنچه را که بگویند جایز نیست روا نمی کنیم.

بیت 7: اگر من و تو چند جام شراب بخوریم چه می شود، چرا که ما خون تاک را می نوشیم نه خون شما را.

بیت 8: این – باده خواری – چه عیبی است که از آن فساد صورت پذیرد و اگر هم خلل پدید آرد چه اهمیت دارد، آدمیزادی بی عیب کجا می توان یافت.

بیت 9: حافظ آرام بگیر اینقدر کش و واکش نکن حکم حکم خداست تو چرا اینقدر مجادله می کنی. 

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: این غزل با دو غزل دیگر که با « ساقیا آمدن عید مبارک بادت » و « ساقی بیار باده که ماه صیام رفت » شروع می شود . هر سه به مناسبت عید رمضان گفته شده و ممنکن است که هر سه را در یک عید رمضان گفته باشد .

حاصل بیت: ایام رمضان سپری شد و عید صیام فرا رسید و دل ها به شوق آمدند و سکوت را در هم شکسته ، به جوش و خروش افتادند . شراب هم در میخانه به جوش آمد . پس می باید مِی خواست . [ یک سو = یک جانب . و مراد از یک سو شد یعنی تمام شد . شد = در اینجا احتمال دو معنا دارد . یکی انجام گرفت و تمام شد و دومی یعنی رفت . دل ها برخاست = دل ها به جوش و خروش آمد ]

بیت 2: دورۀ ریاکاران زهد فروش سپری شد یعنی ماه صیام تمام شد . وقت شادی و سرور رندان باده نوش فرا رسید . یعنی حالا دیگر زمان عیش و نوش است . حاصل کلام اینکه ، با فرا رسیدن عید همایونی ، این وضع مسرت بخش و حالت طرب ظهور کرد . [ زهد فروشان = کسانی که به زهد تظاهر می کنند . گرانجان = دارای جان سنگین ]

بیت 3: چه ملامت و آزار می رسد به آن کس که مثلِ ما باده می خورد . این که در نزد عشاق و رندان عیبی و خطایی نیست . یعنی پیشِ عشاق و رِنود ، باده نوشی سهو و خطایی محسوب نمی شود . اگر هم پیشِ زهاد و عباد ، خطا شمرده شود .

بیت 4: یک باده نوش که در او هیچ روی و ریایی نباشد . بهتر از یک زهد فروش ریاکار است . که همه کارش با روی و ریا است . زیرا گناه شرب خمر ، گناهی است که با توبه ساقط می شود ولی ریا ، کفری است که با توبه محو نمی شود .

بیت 5: ما رندان ریاکار نیستیم و حریفان نفاق هم نیستیم . حاصل سخن اینکه در ما نفاق و ریا پیدا نمی شود . آن که عالِمِ اسرار است یعنی خداوندی که عالِمِ سروالخفی است گواهِ این حال ماست . یعنی خدا می داند که ما ریاکار و منافق نیستیم .

بیت 6: فرض خدا را بجا می آوریم و به کسی هم اذیت و آزار نمی رسانیم و آنچه را که شارع مقدس جایز ندانسته ، ما نمی گوییم که جایز است . یعنی فرمایشات و دستورات خدا و پیغمبر را بجا می آوریم و به هیچ کس ظلم وستم نمی کنیم .

بیت 7: چه می شود یعنی کار مهمی نیست که من و تو چند قدح باده بنوشیم . زیرا که باده از خون درخت انگور است نه از خون شما . یعنی هر که باده نوشد حقُ الله را رعایت نکرده است نه حق بنده را که مترتب با ضرو کسی باشد . [ چه شود = هیچ طور نمی شود . من و تو = خطاب عام است . رزان = جمع رز است به معنی درخت انگور ]

بیت 8: این باده نوشی عیبی نیست که از آن به کسی خلل و ضروری برسد و اگر هم عیب باشد . چه می شود . آدم بی عیب کجاست . یعنی عیب فقط منحصر به باده نوشی نیست . یا عیب تنها باده خوردن نیست بلکه عیوبی هست که باده خوری نسبت به آنها هیچ است . یعنی خیلی جزیی است .

بیت 9: حافظ به خود می گوید : از چون و چرا و گفتگو بگذر و ساعتی باده بنوش . زیرا در برابر حکمِ خدا مجالِ چون و چرا و گفتگو نیست . یعنی هر امری که از طرف خدا صادر می شود مجالِ اعتراض ندارد زیرا خداوند در افعال خود مختار است .

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

وقت با شما یار گشته و زمان جهت هر کاری که اراده نمایید نیکو و مبارک است. عیب‌جویی از دیگران را رها کنید و از ریا بپرهیزید. خودتان را به دست خداوند بسپارید و این‌قدر از روزگار شکایت نکنید و در مقابل خواسته خداوند ایستادگی نکنید وگرنه سرگردان می‌شوی. خداوند بر احوال همه آگاه است پس گله را کنار بگذارید و یاد خدا را فراموش نکنید چون در همه حال اوست که راهنمای توست، پس برای رضای خدا هم که شده در حق دیگران بدی نکنید و در حلال و حرام دقت کنید.