حافظ / غزلیات حافظ / معنی کامل و تفسیر فال حافظ » صفحه 19

غزل شماره 19

فال حافظ

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست

منزل آن مه عاشق کش عیار کجاست

شب تار است و ره وادی ایمن در پیش

آتش طور کجا موعد دیدار کجاست

هر که آمد به جهان نقش خرابی دارد

در خرابات بگویید که هشیار کجاست

آن کس است اهل بشارت که اشارت داند

نکته‌ها هست بسی محرم اسرار کجاست

هر سر موی مرا با تو هزاران کار است

ما کجاییم و ملامت گر بی‌کار کجاست

بازپرسید ز گیسوی شکن در شکنش

کاین دل غمزده سرگشته گرفتار کجاست

عقل دیوانه شد آن سلسله مشکین کو

دل ز ما گوشه گرفت ابروی دلدار کجاست

ساقی و مطرب و می جمله مهیاست ولی

عیش بی یار مهیا نشود یار کجاست

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: ای نسیم سحری، محل زندگی و آسایش بار و منزل آن زیباروی عاشق کش چالاک کجاست؟

بیت 2: شب تاریک است و راه وادی ایمن در پیش فروغ آتش طور کجاست؟ محل دیدار یار کجاست؟(1)

(1): سوره قصص – آیه ۲۹

بیت 3: هر چه در این دنیا بیاید، دستخوش خرابی و فناست، در خرابات هم بپرسید که هشیار کجاست؟

بیت 4: به آنکس می توان مژده و بشارتی داد که خود اهل اشاره باشد. نکته های دقیقی وجود دارد ولی محرم اسرار کجاست؟

بیت 5: هر سر موی من با تو هزاران کار دارد، ببین که ما کجائیم و سرزنشگر بیکار کجاست؟

بیت 6: از گیسوی خم اندر خم بار بپرسید که دل غمزده و سرگشته من در کجا گرفتار شده است؟

بیت 7: زنجیر مشکین زلف یار کو تا عقل دیوانه ما را دربند آرد و ابروی دلدار كجاست که دل جدا شده از ما را، در پناه گیرد؟

بیت 8: اگر چه ساقی و مطرب و می همگی حاضر است اما عیش ما بدون بار گوارا نخواهد بود، یار کجاست؟

بیت 9: حافظ از آسیبی که باد خزان به چمن میرساند رنجیده مشو، درست بیندیش که گل بدون خار کجاست؟ (هر شادی، غمی دارد)

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: ای نسیم سحری ، آرامگاه یار یعنی استراحتگاه یار کجاست . و منزل آ ماه عاشق کش کحاست . یعنی منزل و خانه جانان عاشق کجا است . [ آرامگه = مخفف آرامگاه به معنی محل آرامش و قرار . عاشق کش = آنکه عاشق را به هلاکت می رساند . عیار = مبصر ]

بیت 2: شب تاریک است و وادی ایمن در پیش ، آتش طور کجا است و وعده دیدار کجا . مراد از شب تار ، شب تاریک فراق است و وادی ایمن در پیش ، یعنی سالک راه عشقیم و از آن منقطع نمی شویم و مراد از موعد دیدار ، وعدۀ وصل جانان است .

وادی ایمن = اسم دره مشهور و معین است که حق تعالی در آنجا به حضرت موسی (ع) تجلّی کرد .

طور = هر کوه را طور گویند مثل جبل ، ولی در اینجا مراد طور موسی است . که تجلی در آنجا واقع است . حضرت موسی از قوم فرعون فرار کرد و به مدینه رفت . و مدینه مملکت شعیب پیغمبر است . در آنجا به یک روایت هشت سال و به روایتی دیگر ده سال ، چوپانی حضرت شعیب را کرد . و شعیب پیغمبر در ازاء این خدمت یکی از دختران خود را به نکاح موسی درآورد . حضرت موسی (ع) بعد از سالها آرزوی صله رحم کرد و با زن خود به طرف مصر یعنی وطن اصل اش حرکت کرد . از حکمت خدا ، آن شب زن موسی که حامله بود احساس دردی کرد . اتفاقاََ شب سردی بود و احتیاج به آتش پیدا کردند . حضرت موسی (ع) در همان موقع ناگهان به جانب طور نگاه کرد و آتشی از دور به نظرش رسید . این نور ، نور تجلّی حق تعالی بود که موسی آن را به صورت آتش دید . به زنش گفت : شما اینجا باشید و من می روم آتش بیاورم . این را گفت و متوجه طرف آتش گشت . همین که به محل آتش رسید . کلام حضرت حق تعالی را شنید . ( آیه 30 ، سوره قصص )

بیت 3: هر که به این دنیا آمد . نقش خرابی می پذیرد یعنی علائم فنا همراه اش است زیرا خالی از تغییر نیست . در خرابات بپرسید که هشیار کیست ؟ یعنی در عالم فانی کیست که پیمانۀ اجل را نوش نکرده و با سکرات موت مست نگشته و از این دنیا نرفته است . حاصل کلام اینکه ، هر که به دنیا می آید علائم فنا همراه اش است و باقی نمی ماند و اندکی بعد می رود همانطور که ورود به میخانه مستلزم نوشیدن باده و مست گشتن است . [ نقش خرابی = علائم فنا ، زیرا هر که به این جهان می آید متغیر است و انواع اشکال را پیدا می کند . پس هر چیزی که متغیر باشد حادث و فانی است . خرابات = میخانه را گویند ولی در اینجا منظور عالم فانی است . ]

بیت 4: آن کس لایق مژده و شایسته بشارت است که اهل اشاره باشد یعنی آن کس لایق مژده وصال جانان است که به رموز عشق وارد باشد . چون عالم عشق نکات بسیار دقیق دارد . محرم اسرار کجا است ؟ یعنی عالم عشق ، اسرار زیاد و نکات فراوان دارد . کو محرمِ اسرار که با او مکالمه کنیم . [ محرم اسرار = کسی که شایستگی نگهداری اسرار کسی را داشته باشد ]

بیت 5: خطاب به جانان می گوید : نوک هر موی من با تو هزاران کار دارد . یعنی هر مویِ سرِ من هزار تعلق به تو دارد . با این وصف ما کجاییم و ملامتگر بیکار کجاست . حاصل کلام اینکه ما به تو هزار گونه علاقه و پیوند داریم . اما سرزنش کننده ، ذره ای علاقه به تو ندارد یعنی آن ملامتگر بیکار هیچ گونه علاقه و دلبستگی به تو ندارد . [ سرِ موی = نوک موی . ملامت گر = سرزنش کننده . ]

بیت 6: از گیسوی چین و شکن دارش بپرسید که دل غگین من کجا سرگردان و گرفتار است . یعنی دل من اسیر گیسوی معشوق است و معلوم نیست کجا در انبوه پیج و خم آن حیران و گرفتار مانده است .

بیت 7: عقل مان دیوانه شد . کو سلسله زلفِ مشکین جانان که با آن زنجیرش کنیم مبادا که فسادی تولید کند . دل مان هم از ما کناره گرفته یعنی از ما جدا شده است . ابروی جانان کجا است . شاید آن جا باشد . [ ز ما گوشه گرفت = از ما اعراض کرده و گوشه ای انتخاب کرده است . ابروی دلدار کجاست = کجاست آن گوشه ابروی دلدار تا ببینیم آیا دل آنجا است ]

بیت 8: تمام اسباب و وسائل مجلس عیش حاضر و آماده است . اما زندگی بدون یار مهیا نمی شود . پس کجاست یار که عشق با او مکمل شود . یا بدون یار ، زندگی برای مان گوارا نیست . کجاست یار که عیش با او مهیا و گوارا باشد . [ مهیا = حاضر شده ]

بیت 9: ای حافظ ، در چمن دنیا از جدایی و فراق آزرده مباش . فکر معقول این است که گل بی خار کجاست . یعنی واقعیتهای جهان را بپذیر . زیرا که گل بی خار و گنج بدون افعی و شادی بدون غم در دنیا وجود ندارد . [ مراد از باد خزان ، فراق و هجران است و مراد از چمن دهر ، دنیاست ]

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

تمامی اسباب خوشی و راحتی برای شما فراهم‌شده است. گم‌کرده‌ای دارید و بی او روزگار به‌سختی می‌گذرد، گم‌کرده خود را پیدا می‌کنید وعده دیدار نزدیک است. با مشکلات بجنگید و از وقت خود گله نداشته باشید. بااین‌حال فکر نکنید همه خوبی‌ها در شما جمع شده و عاری از هرگونه بدی هستید. بعد از هر تاریکی روشنایی است، سعی کنید عقلتان بر قلبتان غلبه داشته باشد. راز خود را به هرکسی نگویید چراکه همگان محرم اسرار شما نیستند. از رفتار دیگران دلگیر نشوید و به راه خود ادامه دهید چراکه زمانی که انتظارش را ندارید مقصود خود را خواهید یافت انشا الله.