غزل شماره 18

فال حافظ

ساقیا آمدن عید مبارک بادت

وان مواعید که کردی مرواد از یادت

در شگفتم که در این مدت ایام فراق

برگرفتی ز حریفان دل و دل می‌دادت

برسان بندگی دختر رز گو به درآی

که دم و همت ما کرد ز بند آزادت

شادی مجلسیان در قدم و مقدم توست

جای غم باد مر آن دل که نخواهد شادت

شکر ایزد که ز تاراج خزان رخنه نیافت

بوستان سمن و سرو و گل و شمشادت

چشم بد دور کز آن تفرقه‌ات بازآورد

طالع نامور و دولت مادرزادت

حافظ از دست مده دولت این کشتی نوح

ور نه طوفان حوادث ببرد بنیادت

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

معنی‌ بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: ساقیا، آمدن عید مبارکت باشد و فراموش مکن که وعده هایی داده ای.

بیت 2: در تعجبم که طی روزهای جدایی، دل از حریفان برگرفته بودی و خاطرت راضی شده بود.

بیت 3: ارادت ما را به دختر رز (شراب) برسان و بگو که (از خم) بیرون بیا که دعا و کوشش ما تو را از بند آزاد کرد.

بیت 4: حضور تو در مجلس باعث شادی مجلسیان است، پر غم باد دلی که تو را شاد نخواهد.

بیت 5: خدا را شکر که از تاراج خزان به باغ سمن و سرو و گل و شمشاد تو، آسیبی نرسید.

بیت 6: دیده حسود کور باد که به سبب بخت نیک و اقبال مادرزادت، تو از تفرقه و جدایی بازآمدی.

بیت 7: حافظ، از سعادت این کشتی نوح (باده) غافل مشو وگرنه تندباد حوادث، بنیادت را بر می کند.

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

شرح و تفسیر بیت های‌ غزل‌ حافظ

بیت‌ 1: ای ساقی آمدن عید مبارکت باشد و آن وعده ها که داده ای از خاطرت نرود . یعنی فراموش مکن . از فحوای کلام اینطور معلوم می شود که ساقی برای بعد از عید شریف وعدۀ عقد داده بوده است . بدین وسیله تذکر می دهد و یادآوری می کند که آن وعده را فراموش نکند . [ مواعید = جمع موعود به معنی چیزی که وعده داده شده ]

بیت 2: ای ساقی بندگی ما را خدمت دختر رز برسان و بگو که بیرون آی . یعنی اخنفاء را ترک کن که دَمِ همت ما تو را از غم آزاد کرد . حاصل کلام اینکه به مناسبت فرا رسیده ماه حرام شراب قدغن بوده اما حالا با فرا رسیدن عید همایونی نوشیدن آن مجاز است . حضرت خواجه این معنا را با کنایه تعبیر می فرمایند . [ بندگی = خدمت . رَز = درخت انگور است و دختر رَز کنایه از شراب است ]

بیت 3: ای ساقی به دختر رز بگو در این مدت فراق که از حریفان دل برگرفتی . در تعجبم که این جدایی و رو گردانی را دلت هم قبول کرد . یعنی در مدت سه ماه که در حال اختفاء بوده به حریفان ، دیدار نشان نمی دادی . تعجب می کنم که چگونه دلت این را تحمل کرد . [ شگفت = تعجب . برگرفتی ز حریفان دل = از حریفان دل کندی . دل می دادت = دلت اجازه می داد ]

بیت 4: شادی و سرور اهل مجلس ، ای دختر رز در قدوم مبارک توست . جای غم باشد هر آن دلی که تو را شاد نخواهد . یعنی غمگین باشد هر دلی که شادی و خندانی تو را نخواهد و اختفاء و زندانی بودنت را آرزو کند . [ مجلسیان = اهل مجلس . قدم = در لغت عربی پاشنه را گویند . مقدم = قدوم ]

بیت 5: ای دختر رز ، شکر خدا که بوستان سمن و سرو و گل و شمشاد تو از بادِ خزان در امان بود . یعنی این حقارت به ذاتت تاثیر نکرد . [ باد خزان = مراد مدت اختفاء دختر رز . رخنه نیافت = یعنی در مدت اختفاء از محتسبان و مامورین دولت نقصان نیافت ]

بیت 6: چشم بد از تو دور ای دختر رز ، که طالع نیک و دولت مادرزادت ، تو را از آن تفرقه و جدایی نجات داد . [ چشم بد دور = دعا است به دختر رز . بازآورد = اصطلاحاََ یعنی خاتمه داد . نامور = نامی و مشهور . دولت مادرزاد = دولتی که قبل از به دنیا آمدن برایش مقدر بوده است و یا دولتی که در شکم مادر مقدر بوده . ]

بیت 7: ای حافظ ، مصاحبت این کشتی نوح را از دست مده یعنی صحبت قدح را از دست مده . حاصل سخن این است که همنشینی باده نوشان را ترک مکن . واِلّا طوفان حوادث ، بنیاد وجودت را از بین می برد . یعنی از باده جدا مشو ، وگرنه تمام غم ها و هموم بلیّات روزگار ، بنیاد وجودت را تلف می کند . [ کشتی نوح = منظور قدحی است به شکل قایق که بعضی اشخاص آن را از نقره و بعضی از شاخ گاو و بعضی از چوب می سازند مثل ابدالان روم . طوفان = آب و بارندگی شدید که همه جا و همه چیز را پُر می کند و فرا می گیرد . حوادث = جمع حادثه به معنی نکبت . بنیاد وجود = مراد شاعر است ]

تصویر حافظ نتیجه فال حافظ:

بخت شما بلند است و به‌زودی خبرهای خوشی به شما خواهد رسید. به عهدی که بسته‌اید وفا کنید تا روزگارتان مثل عید، همیشه خوش و بهاری باشد. انتظار به پایان رسیده است، از بند غم رهاشده و به خواسته‌های خود می‌رسید. طالع شما بسیار روشن است. شکر خدا را بجای بیاورید زیرا که خزان به زندگی شما راهی ندارد. از دورویی و نفاق رها شدید و بخت با شما یار شده است. از فرصت به‌دست‌آمده نهایت استفاده را ببرید و در مشکلاتتان به معصومین علیهم‌السلام توسل کنید تا از طوفان حوادث در امان بمانید. ان‌شاءالله