روانشناسی

وسواس چیست؟ روش درمان انواع وسواس ها

بتخانه وسواس، نابود کننده روان - روش درمان وسواس و غلبه کردن بر این اضطراب

مدام می‌شورد؛ از پا می افتد اما باز هم می‌شورد؛ فقط زمانی از شستن دست می کشد که دارد از حال می رود. گویی در فکری که مدام او را مجبور می کند که بشور! بشور! بشور! وگرنه…! محاصره شده، این کار هر روز اوست. خود را مجبور می داند که بشورد و می گوید اگر این گونه نشورم، حتما ناپاکی تمام وجود من و اطرافم را می گیرد، حتی شستن هم از دست او خسته شده ولی باز می شورد!

بیشتر افراد وسواسی می دانند که دچار یک اختلال روانی شده اند که انگار مجبور به انجام برخی کارها هستند. روان شناسان به این حالت می گویند آگاهی.

آگاهی با هشیاری فرق دارد. آگاهی یعنی این که فردمی داند دچار چه حالاتی است ولی نمی داند که چرا گرفتار این حالت ها شده است، اما هشیاری به این معناست که فرد نه تنها می داند چرا دچار این حالات شده است، بلکه دلیل و علت آن را هم می داند. میگویند وسواسی ها به صورت ناهشیار تحت فشار هایی از درون هستند که آن ها را مجبور به انجام کارهایی تکراری یا فکر کردن به افکاری نامربوط می کند.

در درون برخی از انسان ها و یا حتی برخی از ما، هم اکنون و یا در برهه ای از زندگی، ممکن است بتخانه ای ساخته شده باشد به نام (بتخانه وسواس) که در مرکز آن بتی به نام (اختلال وسواس) قرار دارد. اختلال وسواس، نوعی آسیب مرضی است که فرد و اطرافیانش را به زحمت می اندازد. بهتر است از بتخانه وسواس کمی بیشتر بدانیم:

وسواس چیست؟


در میان معرفی های بسیار از وسواس شاید بتوان یکی از بهترین تعریف ها را این دانست که وسواس، فکر یا تصویری ذهنی است که بر خلاف خواست و اراده انسان، به ذهن او حمله می کند. اضطراب بسیاری در درون او بر می انگیزاند و او را مجبور به انجام یک سری کارها می کند.

تصویر مرد وسواس

انواع وسواس


1. تصاویر تکراری: در برخی افراد، تصاویری به صورت غیراختیاری به ذهنشان هجوم می آورد و باعث پدیدآیی اضطراب مخربی در آن ها می شود که تا مدت ها ذهنشان را مشغول می سازد؛ مادری که در صحنه تصادف فرزندش حاضر بوده است، ممکن است بدون اختیار تا مدت ها در ذهنش تصاویر فرزند غرق به خونش بیاید و برود و هربار هیجانات غمگینانه و اضطراب بالایی را به او تحمیل کند.

2. افکار وسواسی: برخی افکار نیز مانند خوره به جان شخص می افتد و هر چند یکبار به ذهن او حمله می کند؛ مثل فکر نجاست در کسانی که وسواس طهارت و نجاست دارند. معمولا این افکار جنبه عمومی به خود می گیرد و اضطراب بسیار بالایی را به شخص وارد می کند. برخی از افراد مدام درگیر این فکر هستند که کوچک ترین کوتاهی در طهارت می تواند سبب شود نجاست به همه چیز، همه جا، همه کس و همه چیزهایی که در اطراف آن ها وجود دارند سرایت کند و دیگر به هیچ وجه نتوان آن ها تطهیر کرد!

3. تردید های وسواسی: گرفتاران این گونه وسواس، نسبت به گذشته و آینده دچار تردید هستند. آن ها پیوسته از خود درباره درست و غلط بودن اعمالی که قبلا انجام داده اند می پرسند و نسبت به پیامدهایی که گذشته آن ها در حال و آینده آن ها دارد فکر می کنند و دچار تردید درباره درست و غلط بودن پیامدها می شوند. از سویی تردید وسواسی در مورد آینده سبب می شود که فرد قدرت تصمیم گیری خود را از دست بدهد و می دانید که زندگی بدون داشتن قدرت تصمیم گیری یعنی یک زندگی فلج.

4. اعمال بی اختیار: نوع دیگری از انواع وسواسی، اعمال بی اختیاری است. اعمالی که فرد فکر می کند که اگر آن ها را انجام ندهد حادثه ناخوشایندی رخ خواهد داد. چنین فردی خود را مجبور به انجام این رفتار ها می بیند و برای کم کردن اضطراب و حالت درماندگی خود به انجام مکرر آن ها پناه می برد و حال آن که فایده ای هم جز افزایش اضطراب او ندارد. مثال این نوع وسواس مانند شستن های مکرر دست با قصد برطرف کردن نجاست است یا وارسی کردن های مکرر در منزل به منظور مطمئن شدن از قفل بودن آن است. لمس کردن تکراری اشیاﺀ هم از مصادیق دیگر این نوع وسواس است. شایان ذکر است که افکار وسواسی و اعمال بی اختیار معمولا با هم همراه هستند. اگر اعمال بی اختیاری که به آن اشاره شد با افکار وسواسی همراه نباشد، به آن رفتار آئینی گفته می شود؛ مانند کودکی که که به خوابیدن روی رختخواب خود حساسیت بالایی نشان می دهد.

زمان بروز وسواس


وسواس معمولا در نوجوانی یا نخستین سال های جوانی شایع است. احتمال بروز آن در خلال کودکی هم وجود دارد.

برخی از دانشمندان معتقدند: تقریبا 20 درصد از اختلال های وسواسی قبل از 15 سالگی و 50 تا 60 درصد آن ها قبل از بیست سالگی، شروع می شوند. بر اساس DSMIV سن متوسط بروز وسواس در جنس مذکر، بین 6 تا 15 سال است و در جنس مؤنث، سن متوسط بروز آن، سنین 20 تا 29 است.

در مجموع نیز 2.5 درصد افراد در سراسر زندگی خود از این اختلال رنج می برند.

بشکن بت وسواس را


اما برای شکستن بت وسواس چه باید کرد؟ بسته به نوع وسواس، درمان های مختلفی را می توان در نظر گرفت. هر چند درمان مؤثرتر وسواس های شدید نیازمند مراجعه به درمانگران متخصص در این زمینه است، اما از باب ارائه اطلاعات کلی به خوانندگان محترم، در این قسمت، سه شاخه اصلی و قابل فهم برای درمان است.

تحریک و اجتناب


رفتارهای وسواسی با هدف کاهش اضطراب ناشی از افکار و حالات ناراحت کننده وسواسی ایجاد می شود. در واقع، فرد به خاطر اضطرابی که دارد دست به انجام رفتارهای وسواسی می زند تا اضطراب خود را کاهش دهد؛ حال آنکه انجام رفتار های وسواسی در دراز مدت نه تنها اضطراب فرد را کاهش نمی دهد بلکه تبدیل به یک عادت رفتاری شده و اضطراب را نیز به مرور اگر زیاد نکند در یک حد بالا ثابت نگه می دارد.

برخی درمانگران برای درمان وسواس و غلبه کردن بر این اضطراب، از روش تحریک-اجتناب استفاده می کنند:

آن ها در گام نخست، رفتارهای وسوایی فرد را فهرست می کنند؛ برای مثال این که او در هنگام مواجهه با نجاست، این کارها را انجام می دهد.

سپس در گام دوم، این رفتارها را درجه بندی می کنند.

درجه بندی بر این اساس صورت می گیرد که انجام ندادن کدام یک از رفتار های فهرست شده در این لیست، اضطراب فرد وسواسی را در حد بیشتری از سایر رفتارها بالا می برد و انجام ندادن کدام یک اضطراب کمتری را تولید می کند.

سپس در گام سوم، فراوانی هر رفتار را مشخص می نمایند و مثلا مشخص می کنند که فرد وسواسی هر رفتار را در روز چندین بار تکرار می کند.

سپس در گام بعدی با کمک گرفتن از بستگان فرد وسواسی و نیز توجیه خود فرد از او می خواهند که از رفتارهایی که عدم انجام آن اضطراب کمتری تولید می کند شروع نماید و هر روز یک بار از تکرار آن کم کند روشن است که فرد وسواسی در هنگام عمل کردن به این دستورالعمل دچار اضطراب خواهد شد. باید از او خواست تا در مقابل این اضطراب از خود تحمل نشان دهد و به هیچ وجه رفتار وسواس گونه را تکرار نکند. او می تواند فکر خود را در این مواقع به جای دیگری منعطف کند تا از شدت اضطراب بکاهد و یا مشغول رفتاری خنثی غیر از عمل وسواسی شود.بعد از چند بار تمرین موفق، فرد وسواسی در می یابد که می توانددر مقابل اضطراب ناشی از عدم انجام رفتار وسواسی تحمل داشته باشد. این دریافت، نقطه عطفی است که با تمرین و تقویت آن، فرد میتواند در برابر اضطراب وسواس، مقاومت لازم را بدست آورد.

دارو درمانی


برخی درمانگران نیز افزون بر روشی که گفتیم، از دارو درمانگری نیز استفاده می کنند. قبلا درمانگران برای درمان وسواس از داروی (بنزودیازپامین) که برای رفع اضطراب بود استفاده می کردند که تحقیقات نشان از اثربخشی اندک این دارو داشت.

در ادامه محققان این عرصه، از برخی از داروهای ضدافسردگی استفاده کردند که تحقیقات، بهبود 50 تا 80 درصدی را در بیمارانی که از این داروها استفاده می کردند نشان داد؛ البته به دو نکته بسیار مهم باید توجه کرد اول آن که استفاده از این داروها حتما باید با تجویز پزشک باشد. دوم آنکه دارو درمانی به تنهایی کافی نیست؛ چرا که در دارو درمانی احتمال برگشت بیماری وجود دارد و بهتر است که این روش در کنار روش قبلی مورد استفاده قرار گیرد.

برچسب ها

سیدرضا بازیار

به وب سایت شخصی من خوش آمدید! من سیدرضا بازیار هستم، متولد 1374 شهرستان کازرون. در حال حاضر دانشجوی رشته مهندسی فناوری اطلاعات هستم، مسلط به زبان های: HTML5 - CSS3 - JavaScript در حال یادگیری زبان های PHP و Python هستم و علاقه بسیار زیادی به برنامه نویسی تحت وب ، هوش مصنوعی و زمینه امنیت اطلاعات دارم.

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن